| Pertewê Şerqî |
| 07.06.2007 |
 Dr. Mihemed Elî ji bilî karê bijîşkiyê, rewşenbîr e, nivîskarê zimanê Kurdî û Eerbî û mamosteyê ziman û rêzimanê Kurdî ye.
Ji demeke dûr de gotarên wî bi herdu zimanan di kovar û rojnaman de tên weşandin.
Li van çend salên dawî berhemên wî bi zimanên Kurdî û Erebî belav bûne. Pirtûka wî ya rêzimanê Kurdî, ji aliyê gurûpên fêrkirina zimanê Kurdî ve tê bikaranîn. Lê ya bi navê ‘‘Çiyayê Kurmênc’’ ku bi zimanê Erebî li ser dîroka devera Efrînê hatî nivîsandin gelek balkêş û dewlemend e. Ji ber tunebûna jêderan û çavsoriya rêcîmê wî gelek asteng, êş û derd ji hemû hêlan ve dîtin.
Lê mixabin, tukesî bi ferehî û ji nêzîk ve Dr. M.Elî nedaye naskirin, û ew wek leşkerekî wenda ma ye, bila ew li me bibore, em bi derengî li wî bûn mêvan û me ev hevpeyvîn pêre kir.
P1:Tu dixwazî hîn bêtir xwe bidî nasîn?
Tiştê giring yê ku te ne got, ew e ku min zarotî û ciwantiya xwe li gund derbaskirye, yanê di kesayetiya min de sirûşta welêt diherike, bi reng û rûdawên wê hatime stiran, li ba min hemî endamên sirûştê bi Kurmancî daxivin, bi Kuramncî dijîn û bi Kurmancî jî hez dikin. Ji lewre jî ez xwe bextewar dibînim.
P2:Wek em dizanin ti dibistanên zimanê Kurdî li Sûriyê tunene, yanê qedexe ye, tu çawa fêrî xwandin û nivîsandina zimanê Kurdî bûyî û kînga?
- Bi rastî, tunebûna dibistanan û qedexekirina çap û weşanên bi zimanê Kurdî, ji mirovê Kurd re pirseke giran e. Zarokên me bi Kurmancî deng dikin lê bi Erebî dixwînin û dinivîsin, ew jî di warê perwerdekirin û şîndankirina kesayetiya wan de pirsgirêkeke mirovanî ye mezin e. bi sebareta min, netê bîra min kengî û çawa ferî xwendina bi zimanê Kurdî bûme. Tu kesî ez fêr kirim, ez bi xwe fêr bûm. Lê ya baş tê bîra min ew e, min di havîna sala 1971 an de, gava panzde salî bûm, min destana Mem û Zînê xitim kir. Lê berî wê alfabeya Osman Sebrî di nav destan de digerî, yek di riya ‘‘Partî’’ re bi dest min jî ket û min tîpên Kurdî ji wê nas kirin.
P3:Wek em dizanin rêzimana Kurdî ne ewqas hesan e, gelo tu ji xweserê fêrî rêzimên bûyî, yan bi alîkariya mamostan?
- Ya rast, ez bi saya mamoste Dr.Mecît Şêxo nêzîk rêzimana Kurdî bûm û min jêderên rêzimên nas kirin, paşê ez bi xwe pêde çûm. Ew rojine gelek xweş bûn, nêzîka panzde salan di ser re derbas bûne. Mamoste Mecît girûpeke fêrkirina rêzimên li Helebê çê kiribû, ez jî vexwendimê, ez li Efrînê rûdiniştim û her car diçûm Helebê, wê korsê nêzîkî salekê berxwe da. Ereb dibêjin ‘‘kî min hînî tîpekê bike ez jê re kole me’’, ez jî wê gotinê diyarî mamostê xwe Dr. Mecît dikim.
P4:Pirtûkeke te bi nave ‘‘Rêzimana Kurdî’’ hatiye weşandin, te bi xwe tukes fêrî zimanê Kurdî kiriye, tu dikarî hejmara wan diyar bikî û kengî?
- Belê min çend korsên zimanê Kurdî vekirin û gelek dostên xwe hînî rêzimên kirin. Ew stubariya her mirovekî Kurd e, gerek e em ji rewşên dora xwe xortir bin, gava zimanê me qedexe dibe, em destgirêday nasekinin, emê bi her awayî dara zimanê xwe avdin, wê şîn û gulvedayî bikin.
P5:Têkliyên te bi kovar, rojname yan bi dezgehên zimanê Kurdî li hundir û derveyî welêt re çi ne?
- Ez ji sala 1984 an de bi Erebî di belavokan de divivîsim, û ji sala 1996 an de di bi Kurdî jî dinivîsim, nemaze di belavoka ‘‘Newroz’’ de. Ez niha di kovara ‘‘Pirs’’ re jî berheman dişînim. Lê tu têkliyên min yên yekser bi dezgehên zimên yên ku li derveyî welêt re tunene. Di ware nivîsandina bi Erebî de, mamosteyê min rêzdar Şêx Alî ye.
Sala 2005 an, ji bo beşdarbûna di konfirasê zimên ê ku li Amedê hat girêdan ez hatim vexwandim, lê mixabin, ji ber hin sedemên taybet ez beşdar nebûm.
P6: Di paşerojê de, projeyên te di amadekirina tu pirtûkan de hene û eger hebin ew di çi warî de ne?
Belê, min du pirtûkên bi zimanê Erebî amade kirine, yek li ser xaknîgariya navça ‘‘Çiyayê Kurmênc’’ e, û ya din li ser Êzdiyên Çiyayê Kurmênc e. Û min dil heye, pirtûkên ku min li ser navça Çiyayê Kurmênc bi Erebî nivîsandine teqle zimanê Kurdî bikim.
P7:Pileyên kovar û rojnameyên Kurdî û nivîskarên wan li Sûriyê tu çawa dibînî û dinirxînî?
Gereke mera wan di rewşa demkî ya rast de binirxîne. Yan jî mera dê xwe şaş bike û wan bêşîne. Rewşa zimanê Kurdî li Sûriyê diyar e, wê rewşê hemî derî li pêş pêşveçûna zimanê Kurdî girtine. Ev yeka han nahêle, ne kovar û rojname di heyameke normal de rabin, ne nivîskar derfeta xwe bibin û ne jî xwendevan peyda bibin. Di van rewşan de gereke em bêjin: Biravo û spas ji her yekê ku li zimanê xwe xudî derdikeve.
P8:Ji bo pêşketina zimanê Kurdî li Sûriyê ji dezgeh û nvîskarên Kurd re çi pêşniyar dikî?
Dem dema dezgeh û rêxistinê ye, rêxistina her tiştekî, ji jiyana mirov de bigre û hilkişe. Ji nivîskarên zimanê Kurdî re jî rêxistin û pevgirêdanek pir pêwîst e. Pir girîng e navendeke me ya zimanî hebe, da ku ji hemî nivîskaran re bibe mîna motika lêvegrê.
Yek ji stûbariyên wê navendê nêrevaniya derçûna berhemên nivîskaran bike. Ji ber ku mixabin, pir caran, tiştin çap dibin, gelek şaşiyên vekît û rêzimên tê de derbas dibin, ji naverokên wan yên qelse, ew jî tiştekî ne baş e, gerek derbas nebe.
P9:Ji bo yekbûna zarawên Kurdî li seranserî Kurdistanê nêrînên te çi ne?
Ez bawer dikim mebesta te yekbûna zarawan di warê nivîsandinê de ye. Yanê pêkanîna zimanê nivîsandinê yê stenderd e. Ev pirseke giran û pir şaxî ye, dem, merc û rewş lêhatî jê re gerek in. Lê bi baweriya min be, kevirê bingehîn ji çareserkirina wê pirsê re yekkirina tîpa ye. Eger karek di wî warî de bibe dê ji wê de dest pê bibe. | | | |
- .البوم كليب لفنان المتألق سيبان عفترين2007 [1] 
Add a Comment
<<Home